امروزه ما نام “سرطان ” را هر روز می شنویم و این بیماری است که تقریبا در هر خانواده ای یکی از افراد مبتلا به ان هستند. معمولا وقتی کسی میفهمد که دچار سرطان شده است از نظر روانشناسی مشکلات روحی پیدا میکند که مهمترین آن افسرده گی است و ان فرد افسردگی را در تمام دوران  درمان بیماری با خود دارد. حتی اطرافیان نزدیک فرد مبتلا به سرطان هم حالات روحی خوشی ندارند و انها هم افسردگی و اظطراب را تجربه میکنند

کلمه سرطان یعنی تقسیم غیر عادی و یا نامتقارن سلول‌های بدن. دانشمندان علت دقیق اینکه چرا این سلولها غیر طبیعی رشد میکنند را نمیدانند ولی باور دارند که عوامل ژنتیکی یا ارثی و یا مواردی، مانند مواد رادیو اکتیو، مواد شیمیایی سمی, استروژن های مصنوعی، یا تابش بیش از حد اشعه‌های مصنوعی و حتی نور زیاد آفتاب در ان تاثیر دارند و باعث اختلال در فعالیت سلول‌ها می‌شوند و در انها اشکال وارد میکنند. بعضی محققان به این باورند که رژیم غذایی نامناسب، سبک زندگی نادرست، نداشتن تحرک بدنی سیگار کشیدن بروز عفونت ها در بدن و حتی عوامل شغلی، بخاطر کار کردن در محیطی که در ان الودگی مواد شیمیایی است می توانند عواملی باشند در بروز بیماری سرطان.

سلولهای سالم  بدن چطور میتوانند به سلول سرطانی تبدیل بشوند؟

جسم انسان از میلیاردها سلول تشکیل شده است که در کنار هم، بافتهایی مانند ماهیچه‌ها، استخوان و پوست را می‌سازند. اغلب سلولهای طبیعی بدن در پاسخ به تحریکاتی که از داخل و خارج بدن به آنها وارد می‌شود، رشد و تولید مثل می‌کنند و در نهایت می‌میرند. اگر این فرآیند در مسیر تعادل صحیح و درست اتفاق بیفتد، بدن سالم می‌ماند و عملکرد طبیعی خود را حفظ می‌کند. اما مشکلات، زمانی شروع می‌شود که یک سلول طبیعی دچار تغییر شده و به سلول سرطانی تبدیل می‌شود. محققان باور دارند که  یک سلول طبیعی ممکن است بدون هیچ دلیل واضحی به یک سلول سرطانی تبدیل شود، ولی در اغلب موارد، تبدیل ان در اثر تماس با مواد سرطان زا صورت می‌گیرد که شکل ظاهری و عملکرد سلولهای سرطانی شده باسلولهای طبیعی تفاوت دارند.

دانشمندان بعد از سال‌ها مطالعه روی فعالیت‌ سلول‌های سرطانی به این نتیجه رسیدند که سلولهای سرطانی هر كدام به شيوه های خاص ايجاد می شوند. ولی چيزی كه در همه آنها مشترك است اين است كه همه آنها به روشی مشابه شروع به تغيير در ساختار طبيعی يك سلول میشوند و ان سلول با سلولهای سالم کنار خود تفاوت می‌یابد و دیگر کار سلولهای طبیعی بدن را انجام نمی‌دهد. این سلول تغییر یافته از سلولهای همسایه‌اش جدا می‌شود و نمی‌داند چه زمانی رشدش باید به پایان برسد. به عبارت دیگر سلول تغییر یافته از دستورها و علائم داخلی که سلولهای دیگر در کنترل آنها هستند، پیروی نمی‌کند و به جای هماهنگی با سلولهای دیگر خودسرانه عمل می‌کند و به یک سلول سرطانی تبدیل میشود.

وقتی که این سلولهای غیر طبیعی دور هم جمع میشوند بصورت یک توده در مییایند که به انها میگویند تومور یا غده.  تومورها به دو نوع تقسیم میشوند: خوش خيم و بد خيم. تومورهای خوش خيم سرطان نيستند ولی تومورهای بد خيم سرطان هستند که مي توانند به قسمت های مجاور بدن حمله كنند و مانع فعاليت سلولهای سالم آن منطقه شوند.در عين حال سلولهای تومورهای بدخيم می توانند حرکت کنند  پخش بشوند و به نقاط ديگر بدن سرایت کنند و در مكانی دور از محل اوليه جمعی از سلولهای غير طبيعی را ايجاد كنند. بزرگترین خطر تومورهای بدخیم، توانایی آنها در حمله به بافتهای سالم و پخش شدن در بدن است و به انها متاستاز سرطان  میگویند. هر چه تومورها رشد کنند و بزرگتر شوند، جلوی رسیدن مواد غذایی و اکسیژن را به سلولهای سالم می‌گیرند و با پیشرفت سرطان، سلولهای سالم می‌میرند و عملکرد و سلامت بیمار از بین می‌رود.

اغلب سرطانها به سه دسته عمده تقسیم می‌شوند:

کارسینوم‌ها: شامل سرطانهایی می‌شود که سازنده سلولهای پوست هستند مانند سرطان پوست و یا لایه داخلی اعضا بدن مانند سرطان ریه منشا می‌گیرد.

سارکوم‌ها: این دسته سرطانهایی هستند که از بافت همبند مثل غضروف، استخوان و ماهیچه منشاء می‌گیرند. از اینرو سرطان استخوان یا سرطان ماهیچه را در هر نقطه از بدن سارکوم می‌گویند.

لینفوما :سرطانهایی است که از سلولهای تشکیل دهنده خون و سلولهای ایمنی منشاء می‌گیرند.

سرطان به سه طریق در بدن گسترش می‌یابد:

از طریق بافت: سرطان به بافت نرمال مجاور حمله می‌کند.

از طریق دستگاه لنفاوی: سرطان به دستگاه لنفاوی حمله می‌کند و در عروق لنفاوی حرکت می‌نماید و به دیگر نقاط بدن می‌رسد.

از طریق خون: سرطان به سیاهرگ‌ها و مویرگ‌ها حمله می‌کند و همراه خون به دیگر نقاط بدن می‌رسد.

پزشک متخصص سرطان به وسیله دارو و شیمی درمانی سعی میکند انها را از بین ببرند ولی چون شیمی درمانی خیلی درمان قوی است برای از بین بردن سلولهای بد خيم سرطانی, داروها سلولهای خوب هم از بین میبرد و بدن ضعیف میشود.  حتی اثر داروهای قوی باعث ریزش مو در بیمار میشود و در بیمار حالات افسردگی شدید پیدا میشود که ان حالات نه تنها در روحیه بیمار سرطانی تاثیرات نامطلوبی برجای میگذارد بلکه در جسم او هم اثر میگذارد.

علائم بیماری سرطان چیست؟

خونریزی غیر طبیعی در هر نقطه از بدن.  پیدا شدن هرنوع توده سفت سلولی در زیر پوست، در سینه یا نقاط دیگر بدن.  زخمی که به آسانی بهبود نمی‌یابد (بویزه در اطراف زبان ، دهان و لبها). سوء هاضمه دائمی تغییراتی در وضع خالها یا زگیل از قبیل تغییر رنگ، بزرگ شدن، خارش، دردناک شدن و یا خونریزی از آنها که به مدت طولانی ادامه یابد. پیدا شدن مشکلاتی در عملکرد روده‌ها یا مثانه که با درمانهای عادی بهبودی نیابد. سرفه ، گرفتگی صدا و یا مشکل توالت رفتن به مدت طولانی و یا دیدن خون در ادراد و مدفوع. دانشمندان بعد از سال‌ها مطالعه بروی فعالیت‌سلول‌های سرطانی به این نتیجه رسیدند که سلولهای سرطانی هر كدام به شيوه هاي خاص ايجاد مي شوند. ولی چيزي كه در همه آنها مشترك است، همه آنها به روشي مشابه شروع به تغيير در ساختار طبيعي يك سلول میشوند که با دی ان ای -DNA در ارتباط است . تقسيم سلولهاي غير طبيعي تحت كنترل نيستند و معلوم نيست كه چه زماني متوقف مي شود.

دانشمندان به این نتیجه رسیدند که پیشگیری از ابتلا به بیماری سرطان، بهترین روش برای پیروزی بر آن است. واقعیت این است که ما تقریبا به طور دائم با غذاهایی که می‌خوریم و کارهایی که انجام می‌دهیم بدن خود را سرطانی می‌کنیم، یعنی ژن‌های ما به طور مرتب در معرض رشد غیرعادی سلول‌های سرطانی است. زمانی که ما استرس و فشار زیادی به بدن خود وارد می‌کنیم،  برنامه خواب منظمی نداریم، ورزش نمی‌کنیم  یا بعضی از داروها را مصرف می‌کنیم، سیستم ایمنی بدن را ضعیف کرده و سیستم دفاعی بدن را دچار اشکال می کند و نتیجه آن می تواند موجب رشد سلول های سرطانی در بدن شود، زیرا سیستم دفاعی در مقابله با تکثیر این سلول ها دچار ضعف می شود. دانشمندان به این باورند که، استرس می تواند عامل مهمی در ایجاد سرطان باشد. چون  هورمونهای استرس در جریان خون می توانند  سیستم دفاعی بدن را  ضعیف کنند به قلب آسیب برساند و حتی ما را در برابر بیماریهای عفونی مانند سرماخوردگی و آنفلوآنزا آسیب پذیرتر کنند، همین طور سوزش معده و تبخال,  آسم و سرطان در بدن وجود بیاورند.

افرادی که هر روز در یک ساعت مشخص غذا می‌خورند، به تختخواب می‌روند و صبح‌ها زود از خواب بیدار می‌شوند، میزان فشار به بدن خود را به حداقل می‌رسانند استرس کمتری دارند.

افسردگی و درمان ان در بیماران مبتلا به سرطان

زمانی­که فردی با تشخیص سرطان روبرو می­شود، احساس استرس شدید، خشم، غم و یا هیجانات قوی دیگر پیدا میکند. این احساسات در طول زمان افزایش میابد. منجر به افسردگی در بیمار میشود و کیفیت زندگی بیمار را کاهش میدهد.

تحقیقات نشان داده است افسردگی نه تنها در بهبودی بیماران مبتلا به سرطان تاثیر منفی دارد بلکه میزان تاثیر آن بسیار بیش از آن چیزی است که ما تصور می­کنیم. افسردگی در طول دوره درمان سرطان باعث می­شود بیمار نسبت به درمان خود توجه کافی نداشته باشد و دستورات پزشک را خیلی جدی نگیرد. در نتیجه برای بهبودی تلاش زیادی نکند. مطالعات نشان می­دهد چگونگی تصور بیماران از بیماری خود و روحیه آنها تاثیر بسیار شگفت انگیزی روی بهبودی آنها یا برعکس بدتر شدن آنها دارد.

درمان افسردگی می­تواند به بهبودی فرد و سلامت ان کمک کند.  مراجعه به یک روانشناس که در زمینه روانشناسی سرطان آموزش دیده است تا حد زیادی در بهبود شرایط فرد بیمار کمک خواهد کرد. چون روانشناس از شیوه های مختلف رفتاری، آموزشی، گروه درمانی به بیمار کمک خواهد کرد که افکار و رفتارهای منفی را به مثبت تبدیل کند. و دیگر اینکه بیمار مبتلا به سرطان بتواند شناختی در باره بیماری خود داشته باشد.  حتی  گروه درمانی که بیمار میتواند با شرکت در گروه­های درمانی سرطان که زیر نظر یک متخصص برگزار می­شود چالش­ها و مشکلات خود را در میان بگذارید و با راهنمایی­هایی که در گروه صورت می­گیرد از وضعیت روانی بهتری برخوردار شود و به بهبود بیماری خود کمک کند.

دارو درمانی یکی از روش­های موثر در کاهش علائم افسردگی شدید است. داروهای ضد افسردگی عدم تعادل شیمیایی در مغز را اصلاح میکنند و معمولا بین یک یا دو هفته بعد از شروع دارو بیمار بهبودی را احساس خواهد کرد. استفاده داروهای افسردگی در بعضی افراد بروز عوارض جانبی در بر خواهد داشت ولی پس از تاثیر گذاری بر سیستم عصبی کم کم عوارض جانبی آن از بین می­رود.

بنابراین شما باید دیدتان را نسبت به زندگی عوض کنید. خوشبین باشید. زندگی را کمی اسان بگیرید. و سعی کنید که از ان لذت ببرید. شما در زندگی اگر یک قدم جلوتر بردارید و به زندگی با معنای بیشتری نگاه کنید و قدرت تفکر و کلمات را بدانید ان موقع  استرس, خشم, عصبانیت و افسردگی  پیدا نخواهید کرد و بیماری های مزمن هم به سراغ شما نخواهند امد. حتی به طرف ادمهای منفی و بد هم کشیده نخواهید شد. اگر مثبت اندیش باشید. در زندگی خوشحال خواهید بود و خوشحالی در روی سلامتی و زندگیتان اثر خواهد گذاشت.

دکتر مهرنگ خزاعی – روانشناس بالینی

 

www.webmd.com/cancer/understanding-cancer-treatmen

http://www.sciencedaily.com/releases/2015/07/150721134835.htm

Andrii I. Rozhok, James DeGregori. Toward an evolutionary model of cancer: Considering the mechanisms that govern the fate of somatic mutations. Proceedings of the National Academy of Sciences, 2015; 201501713 DOI: 10.1073/pnas.1501713112